Hôm nay tôi trải qua một chuyện khiến việc kiểm tra bài viết AI từ nay thành một bước cố định trong quy trình của tôi. Tôi nhờ công cụ Codex của ChatGPT viết giúp một loạt bài cho blog, và nhìn qua thì mọi thứ đều ổn. Cho tới khi tôi ngồi đọc kỹ.
Thứ tôi phát hiện ra không nằm ở chỗ AI viết dở. Nó nằm ở một chỗ khác, chỗ mà nếu chỉ liếc qua thì gần như chắc chắn bạn sẽ không thấy.
12 bài, chỉ 5 bài thật sự khác nhau
Tôi giao cho AI viết 12 bài. Năm bài đầu khác nhau thật: nội dung riêng, cách triển khai riêng, đọc thấy ổn. Nhưng bảy bài còn lại thì khác hẳn. Chúng chỉ khác nhau ở phần mô tả, còn từ mục 6 trở đi thì giống hệt: cùng ý, cùng cách diễn đạt, cùng thứ tự. Bảy bài, mà thực chất chỉ có một nội dung.
Nếu hôm đó tôi bận và bấm đăng hết, thì trên blog của tôi bây giờ đang có bảy bài mà Google nhìn vào chỉ thấy một bài được nhân bản. Và bất kỳ người đọc nào lỡ bấm sang bài thứ hai sẽ hiểu ngay rằng chỗ này không đáng để họ ở lại.
Cái bẫy nằm ở chỗ phần đầu luôn khác nhau
Đây mới là phần nguy hiểm nhất, và cũng là lý do tôi mất tới hai ba bài mới phát hiện ra. Đoạn mở đầu của mỗi bài đều khác nhau: tiêu đề khác, mô tả khác, vài đoạn đầu cũng khác.
Mà thói quen của chúng ta khi rà soát là gì? Đọc lướt phần đầu, thấy khác, gật đầu, rồi chuyển bài tiếp theo. Phần đầu chính là chỗ đánh lừa, còn phần thân mới là chỗ trùng. Tôi chỉ nhận ra khi tình cờ đọc hết bài thứ hai, rồi thấy một đoạn quen quen ở bài thứ ba. Đọc lại từ đầu, và mọi thứ lộ ra.
AI không “biết” là nó đang lặp lại
Suy cho đến tận cùng, AI chỉ là ngôn ngữ lập trình. Nó dự đoán chữ tiếp theo dựa trên những gì đã thấy. Nên khi bạn giao 12 việc na ná nhau trong cùng một mạch, nó sẽ trượt dần về cùng một lối mòn. Không phải vì nó lười, mà vì đó là cách nó vận hành.
Và nó không hề áy náy khi lặp lại. Nó không đọc lại bài số 4 rồi tự nhủ “thôi chết, cái này mình viết rồi”. Đây chính là chỗ mà AI chỉ phóng đại những gì đã có sẵn trong đầu bạn: nó không tự sinh ra tiêu chuẩn chất lượng, nó chỉ nhân bản cái tiêu chuẩn mà bạn đưa vào. Người duy nhất trong quy trình biết thế nào là “đủ tốt” vẫn là bạn.
Kiểm tra là bước trung gian, không phải bước dư thừa
Có một suy nghĩ tôi nghĩ nhiều người đang mắc: dùng AI là để khỏi phải làm nữa. Không. Dùng AI là để đổi loại việc mình làm.
Trước đây bạn bỏ 3 tiếng để viết. Giờ bạn bỏ 20 phút ra đề bài và 30 phút kiểm tra, vẫn tiết kiệm được hơn 2 tiếng. Nhưng 30 phút kiểm tra đó thì không được phép cắt. Một bài viết cũng là một sản phẩm, chỉ khác là sản phẩm số thay vì vật lý. Và không có sản phẩm nào rời khỏi xưởng mà bỏ qua khâu kiểm tra: xưởng may kiểm chỉ, xưởng gỗ kiểm mối ghép, còn chúng ta thì hay bấm đăng thẳng.
Kiểm tra thế nào cho nhanh mà vẫn chắc
Sau chuyện hôm nay, đây là cách tôi làm, bạn lấy về dùng luôn cũng được.
Đọc từ giữa bài trở xuống trước. Đúng, đọc ngược. Vì phần đầu là chỗ AI đầu tư nhất, còn phần thân mới là chỗ nó đuối. Nếu mục 5, mục 6 vẫn có chất riêng thì bài đó ổn.
Đặt các bài cạnh nhau khi làm theo loạt. Mở hai bài trên hai cửa sổ và lướt song song; trùng lặp sẽ lộ ra trong vòng một phút, nhanh hơn đọc lần lượt rất nhiều.
Tìm “thịt” trong từng mục. Mỗi phần có ví dụ cụ thể không, có con số không, có tình huống thật không? Nếu cả mục chỉ toàn tính từ và câu truyền cảm hứng, đó là dấu hiệu AI đang lấp chỗ trống.
Nhờ một AI khác chấm. Đưa hai bài cho một công cụ khác và hỏi thẳng: hai bài này trùng ý ở đâu. Vài công cụ soi lẫn nhau thì chặt hơn hẳn một mình bạn.
Đọc to đoạn kết. Chỗ nào bạn thấy vấp, chỗ đó cần sửa.
Năm bước, mất chừng mười phút cho một bài. So với việc phải gỡ bảy bài trùng xuống sau khi đã đăng, mười phút đó rẻ đến mức không cần suy nghĩ.
AI càng giỏi, bước kiểm tra càng phải rõ ràng
Có thể bạn đang nghĩ: chuyện này rồi sẽ hết thôi, thế hệ AI sau sẽ không mắc lỗi này nữa. Tôi đồng ý là lỗi lặp kiểu này sẽ ít dần. Nhưng tôi vẫn giữ bước kiểm tra, ở bất kỳ thời đại nào.
Vì lý do thật sự của việc kiểm tra không phải là “AI hay sai”, mà là bài viết đó mang tên bạn. Người đọc không quan tâm ai gõ ra nó, họ chỉ nhớ rằng họ đã đọc một bài nhạt trên trang của bạn. AI càng viết nhanh, số bài ra mỗi ngày càng nhiều, thì một lỗi bị bỏ sót càng nhân lên nhanh hơn. Càng tự động hóa, khâu kiểm tra càng phải rõ ràng, chứ không phải càng lỏng đi.
Kết luận
12 bài, 5 bài khác nhau, 7 bài trùng từ mục 6 trở đi, và tôi suýt đăng hết. Đó là bài học tôi nhận hôm nay, và tôi nghĩ bạn nên lưu ý sớm hơn tôi.
Giao việc cho AI thì cứ giao. Nhưng giữa bước “AI làm xong” và bước “đăng lên”, luôn phải có một bước nữa — và bước đó là bạn. Bây giờ, thử một việc nhỏ: mở lại bài gần nhất bạn nhờ AI viết, kéo thẳng xuống mục thứ năm và đọc kỹ. Có thể bạn sẽ thấy đúng điều tôi đã thấy.
Hữu cảm ơn bạn đã đọc tới đây trên HUU.vn. Nếu bài này chạm đúng chuyện bạn đang gặp, mong bạn giữ lại khâu kiểm tra ấy — nó rẻ hơn nhiều so với việc phải đi sửa sau khi đã đăng.
Leave a Reply